Tổng Hợp

Tạo giống bằng phương pháp gây đột biến và công nghệ tế bào

Lý thuyết Sinh12 – Loga.vn: Bài 19:

TẠO GIỐNG BẰNG PHƯƠNG PHÁP GÂY ĐỘT BIẾN VÀ CÔNG NGHỆ
TẾ BÀO

I. TẠO GIỐNG BẰNG PHƯƠNG PHÁP GÂY ĐỘT BIẾN

1. Khái niệm:

        Là phương pháp sử dụng các nhân tố lí, hóa nhằm thay đổi vật
liệu di truyền của sinh vật để phục vụ cho lợi ích con người.

– Đối
tượng áp dụng:

Vi sinh vật : Phương pháp
tạo giống sinh vật bằng đặc biệt hiệu quả
vì tốc độ sinh sản của chúng rất nhanh nên chúng nhanh chóng tạo ra các dòng
đột biến.

+ Thực
vật
 : Phương pháp gây đột biến được áp dụng đối với hạt khô,
hạt nảy mầm, hoặc đỉnh sinh trưởng của thân, cành, hay hạt phấn, bầu nhụy của
hoa.

+ Động
vật
: Phương pháp gây đột biến nhân tạo chỉ được sử dụng hạn chế ở
một số nhóm động vật bậc thấp, khó áp dụng cho các nhóm động vật bậc cao 

 – Ví dụ:

          +
Ở vi sinh vật: Gây đột biến ở tảo lục, nấm men,… thu được những loại vi sinh
mang màu sắc khác nhau dùng vẽ tranh.

Hình 1. Gây đột biến tảo
lục (Chlorella) thành tảo Rhodotorula glutinis có màu hồng.

+ Ở thực vật: Gây đột
biến tạo giống táo má hồng để tăng cao năng suất, kích thước quả, thơm ngon hơn
và hấp dẫn hơn.

                                                                              

 

                                                                               Hình 2. Gây đột biến táo Gia Lộc (màu xanh) thành táo má hồng.

+ Ở động vật (rất hiếm)

                                                                  

                                                                                               Hình 3. Cừu đột biến ba chân.

2. Quy trình tạo giống

Quy trình tạo giống mới bằng phương pháp gây độ biến gồm các bước:

Bước 1: Xử lí mẫu vật bằng tác nhân gây đột
biến.

 ® Xử lí 
mẫu vật bằng các tác nhân đột biến với liều lượng và xử lý thích hợp nếu
không sinh vật sẽ chết hay giảm khả năng sinh sản và sức sống.

Bước 2: Chọn lọc các thể đột biến có kiểu
hình mong muốn.

 ® Chọn lọc các thể đột biến có kiểu hình mong
muốn, ta phải tìm cách nhận biết ra chúng trong các sinh vật bình thường cũng
như các thể đột biến khác.

Bước 3: Tạo dòng thuần chủng.

 ® Tạo ra giống thuần chủng cho các thể đột biến
được chọn sinh sản để nhân lên thành dòng thuần.

 3. Một số thành tựu tạo giống bằng gây đột
biến ở Việt Nam

 – Phương pháp này đặc biệt có hiệu quả với vi
sinh vật.

 – Thành tựu:

          +
Tạo được nhiều chủng Vi sinh vật,
giống cây trồng như lúa đậu tương, có nhiều đặc điểm quý.

          +
Sử dụng cônsixin tạo dâu tằm tam bội, củ cải đường, dương liễu, dưa hấu tam
bội.

          +
Cơ chế: Chất cônsixin khi thấm vào mô đang phân bào, cản trở hình thành
thoi  vô sắc làm cho nhiễm sắc thể không
phân ly gây ra đột biến đa bội.

 – Một số
hình ảnh về thành tựu tạo giống bằng gây đột biến (hình 1, 2, 3).

 

Hình. 1 Dâu tây tam bội                              Hình 2. Củ cải
trắng tứ bội.

 

Hình 3. Dưa hấu tam bội.

II.TẠO
GIỐNG BẰNG CÔNG NGHỆ TẾ BÀO

        Công nghệ tế bào là một ngành kỹ thuật có quy
trình xác định trong việc ứng dụng phương pháp nuôi cấy tế bào hoặc mô tế bào
trên môi trường dinh dưỡng nhân tạo để tạo ra những mô, cơ quan, cơ thể hoàn
chỉnh và đầy đủ tính trạng của cơ thể gốc.

1.
Công nghệ tế bào thực vật:

1.1
Nuôi cấy hạt phấn:

 a. Phương pháp:

  Hạt phấn đơn bội (n) ® mô đơn bội (n), (xử lý cônsixin).

  – Lưỡng
bội hóa: Có 2 cách:

          +
Mô đơn bội (n) ® mô lưỡng bội (2n), cho mọc thành cây lưỡng bội.

          +
Mô đơn bội (n) ® mọc thành cây đơn bội, lưỡng bội thành cây 2n.

 b. Ý nghĩa:

  – Tạo được các dòng thuần (Đồng hợp về tất cả các gen).

  – Phương
pháp này có hiệu quả cao khi chọn các cây có đặc tính kháng thuốc diệt cỏ, chịu
lạnh.

1.2
Nuôi cấy tế bào thực vật invitro tạo mô sẹo:

 a. Phương pháp:

  – Nuôi cấy nhiều loại tế bào của cây để tạo mô sẹo.

 – Sử dụng
hoocmôn phù hợp để mô sẹo phát triển thành cây con.

 b. Ý nghĩa:

          Giúp ta nhân nhanh giống cây trồng “đồng nhất về tất cả các gen”.

1.3
Dung hợp tế bào trần (lai tế bào sinh dưỡng):

 a. Phương pháp:

  – Phá vỡ
thành xenluloza.

  – Cho
các tế bào trần trong môi trường đặc biệt, chúng dung hợp thành tế bào lai.

  – Chuyển
tế bào lai vào môi trường nuôi cấy, chúng phát triển thành cây lai.

 b. Ý nghĩa:

          Tạo
được cây lai mang đặc điểm của 2 loài mà các phương pháp lai hữu tính không
thực hiện được (cây lai khác loài).

2.
Công nghệ tế bào động vật

 2.1 Cấy truyền phôi:

          – Lấy phôi động vật cho, tách phôi thành nhiều phần, mỗi phần cho
phát triển thành phôi rồi cấy các phôi này vào các con vật khác ® Tạo nhiều vật nuôi kiểu gen giống nhau (áp dụng
đối với thú quý hiếm hoặc sinh sản chậm).

          –
Phối hợp hai hay nhiều phôi thành một thể khảm. Tạo vật nuôi khác loài.

          –
Làm biến đổi các thành phần của phôi khi mới phát triển theo hướng có lợi cho
mình.

 2.1 Nhân bản vô tính bằng kỹ thuật chuyển
nhân:

 – Ví dụ:
quá trình nhân bản cừu Dolly.

Hình 4. Sơ đồ quy trình
nhân bản vô tính cừu Dolly.

 a. Phương pháp:

  – Lấy
nhân tế bào tuyến vú (cừu 1).

  – Lấy tế
bào trứng loại bỏ nhân (cừu 2).

  – Chuyển
nhân tế bào tuyến vú vào tế bào trứng đã bỏ nhân.

  – Nuôi
chúng trong ống nghiệm phát triển thành phôi.

  – Cấy
phôi vào tử cung (cừu 3), sau đó sinh ra cừu Dolly giống hệt cừu cho nhân tế
bào tuyến vú.

 b. Ý nghĩa:

  – Nhân nhanh các giống vật nuôi quý hiếm.

  – Tạo ra
các động vật mang gen người ứng dụng trong y học.

          Bài tập lý thuyết

Câu
1:
Cho các thành tựu sau
thành tựu tạo giống bằng phương pháp gây đột biến:

(1) Tạo giống cà chua có gen làm chín quả bị bất
hoạt.

(2) Tạo giống dâu tằm tứ bội.

(3) Tạo giống lúa “gạo vàng” có khả năng tổng
hợp β – carôten trong hạt.

(4) Tạo giống dưa hấu đa bội.

A. (2) và (4).

B. (1) và (3).

C. (3) và (4).

D. (1) và (2).

Câu
2:
Cho các thành tựu sau:
(1) Tạo chủng vi khuẩn E. Coli sản xuất insulin
của người.
(2) Tạo giống dưa hấu 3n không hạt, có hàm lượng
đường cao.
(3) Tạo giống bông và giống đậu tương mang gen
kháng thuốc diệt cỏ của thuốc lá cảnh Petunia.
(4) Tạo giống lúa “gạo vàng” có khả năng tổng hợp
β-carôten (tiền vitamin A) trong hạt.
(5) Tạo giống cây trồng lưỡng bội có kiểu gen đồng
hợp về tất cả các gen.
(6) Tạo giống cừu sản sinh prôtêin huyết thanh của
người trong sữa.
(7) Tạo giống pomato từ khoai tây và cà chua.
Các thành tựu được tạo ra từ ứng dụng của công
nghệ tế bào là:

A. (1), (3), (6).

B. (1), (2), (4), (6), (7).

C. (5), (7).

D. (3), (4), (5).

Câu 3:
Dưới
đây là các phương pháp tạo giống bằng công nghệ tế bào và ứng dụng chủ yếu của
các phương pháp:

Phương
pháp

Ứng
dụng

1. Nuôi cấy hạt phấn sau đó lưỡng
bội hóa.

a. Tạo giống lai khác loài.

2. Cấy truyền phôi ở động vật.

b. Tạo cơ thể lưỡng bội có kiểu
gen đồng hợp tử về tất cả các cặp gen.

3. Lai tế bào sinh dưỡng thực vật.

c. Tạo ra nhiều cá thể có kiểu gen
giống nhau.

Trong số các tổ hợp ghép đôi giữa phương pháp tạo giống và
ứng dụng sau đây, tổ hợp nào đúng?

A. 1-b, 2-c, 3-a.

B. 1-a, 2-b, 3-c.

C. 1-c, 2-a, 3-b.

D. 1-b, 2-a, 3-c.

Câu 4: Phát
biểu nào sau đây đúng khi nói về công nghệ tế bào thực vật? 

A. Công nghệ tế bào thực vật giúp nhân
nhanh các giống cây trồng quý hiếm. 

B. Khi dung hợp hai tế bào trần của hai
loài thực vật sẽ tạo ra giống mới có kiểu gen đồng hợp của cả
hai loài. 

C. Nuôi cấy các hạt phấn, noãn chưa thụ
tinh và gây lưỡng bội hóa sẽ tạo ra một dòng đồng hợp về tất cả các
gen. 

D. Bằng phương pháp nuôi cấy mô thực vật
tạo ra các giống cây trồng mới có kiểu gen đồng nhất.

Câu 5: Các
nhà công nghệ sinh học thực vật sử dụng phương pháp dung hợp tế bào trần
chủ yếu là để:

A. Đưa gen vi khuẩn vào hệ gen thực vật.

B. Nhân giống vô tính các thứ cây mong
muốn.

C. Tạo nên loài lai mới.

D. Nuôi cấy tế bào thực vật invitro.

Câu 6: Người ta lấy ra khỏi dạ
con một phôi bò 7 ngày tuổi, ở giai đoạn có 64 phôi bào, tách thành 2 nửa,
sau đó lại cấy vào dạ con. Hai nửa này phát triển thành hai phôi mới và
sau đó cho ra hai con bê. Kĩ thuật trên được gọi là:

A. Cấy truyền phôi.

B. Lai tế bào.

C. Nhân bản vô tính.

D. Kĩ thuật gen.

Câu 7: Nuôi cấy mô, tế bào:
1. Tạo ra nguồn nguyên liệu cho chọn giống. 
2. Tạo ra quần thể cây trồng đồng loạt giống
nhau về kiểu gen. 
3. Nhân nhanh giống cây trồng trong một thời
gian ngắn. 
4. Góp phần bảo tồn các giống cây quý hiếm có
nguy cơ tuyệt chủng. 
Có bao nhiêu phát biểu đúng khi nói về nuôi cấy
mô – tế bào? 

A. 4.           B. 3.            C. 2.           D.
1.

Câu 8: Một tế bào trứng của một
loài đơn tính giao phối được thụ tinh trong ống nghiệm, khi hợp tử nguyên
phân đến giai đoạn 8 phôi bào người ta tách các phôi bào và cho phát triển
riêng rẽ. Các phôi bào được kích thích để phát triển thành các cá thể, các cá
thể này: 

A. Có thể giao phối được với nhau.

B. Không thể giao phối được với
nhau. 

C. Nếu cơ thể đó là loại dị giao tử (Ví
dụ:XY) thì các cá thể đó có thể giao phối được với nhau.

D. A và C đúng.

Câu 9: Cho các công đoạn
sau: 
(1) Nuôi cấy trên môi trường nhân tạo cho trứng
phát triển thành phôi. 
(2) Phối hợp hai phôi thành một thể khảm. 
(3) Tách tế bào trứng của cừu cho trứng, sau đó
loại bỏ nhân của tế bào trứng này. 
(4) Chuyển phôi vào tử cung của một cừu mẹ để
cho phôi phát triển. 
(5) Làm biến đổi các thành phần trong tế bào của
phôi theo hướng có lợi cho con người. 
(6) Chuyển nhân của tế bào tuyến vú vào tế bào
trứng đã loại bỏ nhân. 
Trong các công đoạn trên, có mấy công đoạn được
tiến hành trong quy trình nhân bản cừu Dolly?

A. 5.           B. 4.            C. 3.           D.
2.

Câu 10: Kĩ thuật di truyền thực
hiện ở thực vật thuận lợi hơn ở động vật vì:

A. Các tế bào thực vật có nhân lớn hơn.

B. Các gen ở thực vật không chứa intron.

C. Có nhiều loại thể truyền sẵn sàng
cho việc truyền ADN tái tổ hợp vào tế bào thực vật.

D. Các tế bào xoma ở thực vật có thể
phát triển thành cây hoàn chỉnh.

Câu 11: Phát biểu nào sau đây
là sai khi
nói về phương pháp cấy truyền phôi ở động vật?

A. Tạo ra một số lượng lớn cá thể đực
và cái trong thời gian ngắn từ 1 phôi ban đầu.

B. Phối hợp hai hay nhiều phôi để tạo
thành thể khảm hoặc làm biến đổi thành phần của phôi khi mới phát triển.

C. Từ một phôi ban đầu được phân cắt
thành nhiều phôi sau đó cấy vào cơ quan sinh sản của những con cái khác nhau.

D. Các phôi được phân cắt trước khi cấy
vào cơ quan sinh sản của các cá thể cái phải được nuôi dưỡng trong môi trường
dinh dưỡng xác định.

Câu 12: Để tạo động vật chuyển
gen, người ta thường dùng phương pháp vi tiêm để tiêm gen vào hợp tử, sau đó hợp
tử phát triển thành phôi, chuyển phôi vào tử cung con cái. Việc tiêm gen vào hợp
tử được thực hiện khi:

A.
tinh trùng bắt đầu thụ tinh với trứng.

B. nhân của tinh trùng đã đi vào trứng
nhưng chưa hòa hợp với nhân của trứng.

C. hợp tử đã phát triển thành phôi.

D. hợp tử bắt đầu phát triển thành
phôi.

Câu 13:
Cho
các bước sau:

(1)
Nuôi cấy tế bào xôma chứa ADN tái tổ hợp trong môi trường nhân tạo.

(2)
Chọn lọc và nhân dòng tế bào xôma có chứa ADN tái tổ hợp.

(3) Kích thích tế bào trứng phát triển thành phôi.

(4) Tạo ADN tái tổ hợp chứa gen người chuyển vào tế bào xôma
của cừu.

(5) Lấy nhân tế bào xôma chuyển vào tế bào trứng đã bị loại
bỏ nhân.

(6) Cấy phôi vào tử cung của cừu mẹ, cừu mẹ mang thai sinh
ra cừu con mang gen sản sinh prôtêin của người.

Trình tự các bước trong quy trình tạo cừu mang gen tổng hợp
prôtêin của người là:

A. (4) → (2) → (1) → (5) → (3) → (6).

B. (4) → (1) → (2) → (5) → (3) → (6).

C. (2) → (1) → (5) → (4) → (3) → (6).

D. (4) → (1) → (5) → (2) → (3) → (6).

Câu 14: Có thể áp dụng phương
pháp nào sau đây để nhanh chóng tạo nên một quần thể cây phong lan đồng nhất về
kiểu gen từ một cây phong lan có kiểu gen quý ban đầu?

A. Cho cây phong lan này tự thụ phấn.

B. Cho cây phong lan này giao phấn với
một cây phong lan thuộc giống khác.

C. Nuôi cấy tế bào, mô của cây phong
lan này.

D. Dung hợp tế bào xôma của cây phong
lan này với tế bào xôma của cây phong lan thuộc giống khác.

Câu 15: Cơ sở tế bào học của
nuôi cấy mô, tế bào dựa trên:

A. Sự nhân
đôi và phân li đồng đều của các nhiễm sắc thể trong nguyên phân và giảm phân.

B. Quá
trình phiên mã và dịch mã ở tế bào con giống tế bào mẹ.

C. Sự
nhân đôi và phân li đồng đều của các nhiễm sắc thể trong nguyên phân.

D. Sự
nhân đôi và phân li của các nhiễm sắc thể trong giảm phân.

Câu 16: Giả sử một cây ăn trái
của một loài thực vật tự thụ phấn có kiểu gen AaBb. Theo lý thuyết phát biểu
nào sau đây sai?

A. Các
cây con được tạo ra từ cây này bằng phương pháp nuôi cấy mô sẽ có đặc tính di
truyền giống nhau và giống với cây mẹ.

B. Nếu
đem nuôi cây hạt phấn của cây này rồi gây lưỡng bội hóa thì có thể thu được cây
con có kiểu gen AaBB.

C. Nếu
gieo hạt của cây này thì có thể thu được cây con có kiểu gen đồng hợp tử trội về
các cặp gen.

D. Nếu
chiết cành của cây này đem trồng thì người ta sẽ thu được cây con có kiểu gen
AaBb.

Câu 17: Nuôi cấy các hạt phấn
các hạt phấn của một cây có kiểu gen AaBbDdee để tại nên các mô đơn bội. Sau đó
xử lí các mô đơn bội này bằng cônsixin để gây lưỡng bội hóa, thu được 80 cây lưỡng
bội. Cho biết mỗi gen quy định một tính trạng, không xảy ra đột biến gen và đột
biến cấu trúc nhiễm sắc thể. Theo lý thuyết, khi nói về 80 cây này, phát biểu
nào sau đây đúng?

A.
Trong các cây này, có cây mang kiểu gen aabbddEE.

B. Mỗi
cây giảm phân bình thường chỉ cho một loại giao tử.

C. Các
cây này có tối đa 9 loại kiểu gen.

D. Tất
cả các cây này đều có kiểu hình giống nhau.

Câu 18: Một nhà nghiên cứu đã lấy
hạt phấn của loài thực vật A (2n = 14) thụ phấn cho loài thực vật B (2n = 14)
nhưng không thu được hợp tử. Nhưng trong một thí nghiệm tiến hành ghép một cành
ghép của loài A lên gốc của loài B thì nhà nghiên cứu bất ngờ phát hiện thấy tại
vùng tiếp giáp giữa cành ghép và gốc ghép phát sinh ra một chồi mới có kích thước
lớn bất thường. Chồi này sau đó được cho ra rễ và đem trồng thì phát triển
thành một cây C. Khi làm tiêu bản và quan sát tế bào sinh dưỡng của cây C thấy
có 14 cặp NST tương đồng có hình thái khác nhau. Từ các thí nghiệm trên, có một
số nhận xét được rút ra như sau:
(1) Thí nghiệm không thu được hợp tử của nhà
nghiên cứu trên là do cơ chế cách li sau hợp tử.
(2) Cây C là một loài mới.
(3) Cây C là kết quả của sự lai xa và đa bội
hóa.
(4) Cây C mang các đặc tính của hai loài A và B.
(5) Cây C không thể được nhân giống bằng phương
pháp lai hữu tính.
Số nhận xét chính xác là:

A. 1.            B.
2.           C. 3.           D. 4.

Hướng dẫn giải:

– (1)
Sai vì không tạo được hợp tử ® Cơ chế
cách ly hợp tử.

– (2)
Sai vì nếu cay C chưa lai với bố mẹ không tạo ra con lai hoặc con lai không có
khả năng sinh sản và cây C chưa tạo ra thế hệ sau giống nó nên chưa đủ cơ sở để
tạo ra loài mới.

– (3)
Sai vì cây C là kết quả của hiện tượng dung hợp tế bào trần, không phải là kết
quả của lai xa và đa bội hóa.

– (4)
Đúng, có 14 NST tương đồng khác nhau nên mang bộ NST của hai loài.

– (5)
Sai vì do cây C có thể sinh sản hữu tính, nó thuộc thể song nhị bội.

 

Câu 19: Nuôi cấy hạt phấn của
cây có kiểu gen AaBBddEe thành các dòng đơn bội, sau đó lưỡng bội hóa tạo
thành các dòng lưỡng bội sẽ tạo ra được bao nhiêu dòng thuần và có kiểu gen như
thế nào? 

A. 6
dòng thuần – KG; AABBddEE; AABBddee; aabbddEE; aaBBddee; AaBBddEE; AABBddEe.

B. 6 dòng thuần – KG; AABBddEE;
AABBddee; aabbddEE; aaBBddee; aaBBddEe; AABBddEe. 

C. 4 dòng thuần – KG; AABBddEE;
AABBddee; aaBBddEE; aaBBddee. 

D. 4 dòng thuần – KG: AABBddEE;
AABBddee; aabbddEE; aaBBddee.

Hướng dẫn giải:

*Ta
có:

– Số dòng thuần chủng: 2 x 1 x 1 x 2 = 4.

® Gồm: AABBddEE;
AABBddee; aaBBddEE; aaBBddee.

Câu 20: Một cây cà chua có kiểu gen AaBB và một
cây khoai tây có kiểu gen DDEe, một thực tập sinh tiến hành các thí nghiệm
trong phòng thí nghiệm và thu được các kết quả:
(1) Tách các tế bào soma của mỗi cây và nuôi cấy riêng tạo thành cây cà chua
AaBB và cây khoai tây DDEe.
(2) Nuôi cấy hạt phấn riêng rẽ của từng cây sau đó lưỡng bội hóa sẽ thu được 8
dòng thuần chủng có kiểu gen khác nhau.
(3) Các cây con được tạo ra do nuôi cấy hạt phấn của từng cây và gây lưỡng bội
hóa có kiểu gen AABB, aaBb hoặc DdEE, DDee.
(4) Tiến hành dung hợp tế bào trần và nuôi cấy mô tạo ra cây song nhị bội AaBBDDEe.

Số
kết quả đúng là:

A. 1.           B. 2.            C.
3.           D. 4.

Hướng dẫn giải:

– Kết quả đúng là (1) và (4).

– (2) Sai vì chỉ tạo ra 4 dòng thuần chủng.

– (3) Sai vì các cây con tạo ra nhờ phương pháp nuôi cấy hạt
phấn, lưỡng bội hóa là các cơ thể thuần chủng tất cả các cặp gen là AABB, aaBB,
DDEE, DDee.

Đáp án: 1-A, 2-C,
3-A, 4-A, 5-C,6-A, 7-B, 8-B,9-B, 10-D, 11-A, 12-B, 13-B, 14-C,15-C,
16-B,17-B,18-A, 19-C, 20-B.

Bài viết gợi ý:


Hướng dẫn cách CẮT TỈA TÁO thành CON VẬT NGỘ NGHĨNH bé nào cũng mê | Feedy VN


Hướng dẫn cách CẮT TỈA TÁO thành CON VẬT NGỘ NGHĨNH bé nào cũng mê | Feedy VN

Tải App Feedy để không bỏ lỡ những công thức hấp dẫn nhé:
http://bit.ly/2RFpWkk (IOS)
http://bit.ly/2QxIYvw (Android)

Feedy VN là kênh Youtube Video trực tuyến hàng đầu Việt Nam về những món ăn truyền thống, hiện đại thu hút mọi thành phần ở mọi lứa tuổi, ở khắp nơi trên thế giới. Feedy VN còn là nơi chia sẽ những bí kíp nấu ăn độc đáo và lạ mắt nhất.
monngon feedyvn amthuc

Xem thêm bài viết thuộc chuyên mục: Tổng Hợp
Xem thêm bài viết thuộc chuyên mục: Tổng Hợp

Related Articles

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Back to top button