Cây Xanh

Cây thốt nốt • sài gòn hoa 2021

CÂY CÔNG TRÌNH – Danh sách các loại cây công trình ‎ > ‎

cây thốt nốt – cây đa tác dụng

Thốt nốt

Tên đồng nghĩa: Borassus flabelliformis L., 1774

Tên khác: Thnaôt (Khơ me), cọ tan (Lào)

Họ: Cau dừa – Palmae

Tên thương mại: Toddy palm; wine palm; palmyra palm (E);
Palmier à sucre; rônier; rondier (F)

Hình thái

Thân cột hoá gỗ cứng, hình trụ, đơn độc, mọc thẳng đứng, cao
20-30m, đường kính 60cm hay hơn và thường có nhiều vòng do vết cuống lá để lại.
Gốc hơi phình to. Lá mọc cách, xếp xoắn ốc, tập trung phía ngọn, thường 20-30
lá xoè rộng, cuống dài, có gai, phiến lá chất da, gần hình mắt chim đến hình
quạt, đường kính 1-1,5m, xẻ chân vịt thành 60-80 thuỳ hình, thuôn dài, rộng
3cm, mép dính trên 1/2 chiều dài và có gai nhỏ; cuống lá non có gốc phình rộng
thành bẹ ôm lấy thân; gốc cuống lá già là hình tam giác rộng; hoá gỗ cứng, dài
60¬120cm, mép có gai thô.

Cây đơn tính khác gốc, cụm hoa mọc trong tán lá, có cuống
ngắn hơn chiều dài của lá. Hoa đực và cái có hình dạng khác nhau: Cụm hoa đực
lớn, dài đến 2m, gồm khoảng 8 nhánh hoa; mỗi nhánh mang 3 chùm hoa hình bông,
nạc, dài 30-45cm, nhiều lá bắc xếp xoắn ốc và lợp lên nhau; mỗi bông chứa
khoảng 30 hoa, Hoa mẫu 3, với 6 nhị. Cụm hoa cái không phân nhánh, có các lá
bắc dạng mo bao phủ, trục cụm hoá lớn, nạc, to hơn trục cụm hoa đực, mang nhiều
lá bắc hình đấu; những lá bắc phía dưới thường không có hoa; những lá bắc sau
mang hoa cái. Hoa cái to hơn hoa đực, mẫu 3; bầu 3 ô.

Quả hạch hình cầu hay gần hình cầu, đường kính 15-20cm, nặng
khoảng 1,5- 2,5(-3) kg/quả; khi non vỏ quả màu xanh, khi già màu tím sẫm hay
đen; gốc có tồn tại, thường chứa 3 hạt hoá gỗ rất cứng; nội nhũ màu trắng, dạng
cùi dừa, có vị ngọt.

Phân bố

Thốt nốt phân bốở các tỉnh miền tây và Đông Nam Bộ, giáp
biên giới Cămpuchia từ Tây Ninh xuống đến Kiên Giang. Những tỉnh trồng nhiều
thốt nốt là An Giang, Kiên Giang, Đồng Tháp, Long An và Tây Ninh.

Đây là loài cây thuộc vùng cổ nhiệt đới, mọc tự nhiên và
được trồng nhiều ởẤn Độ. Myanmar, Malaysia, Thái Lan, Cămpuchia, Lào. Cây còn
phân bốở New Guinea và Bắc Australia. Đặc biệt được trồng nhiều nhất ởẤn Độ, Myanmar
và Cămpuchia. Có ý kiến cho rằng thốt nốt có nguồn gốc từ loài thốt nốt ethiopi
– Borassus aethiopium Mart, phân bố tự nhiên ở châu Phi.

Đặc điểm sinh học

Thốt nốt là cây nhiệt đới điển hình, mọc chủ yếu ở các khu
vực có khí hậu nhiệt đới, gió mùa, có mùa khô tương đối dài. Cây ưa sáng, chịu
được khô hạn, có thể mọc sâu vào trong nội địa,nó chịu được khô hạn hơn cây dừa
và có thể mọc trên nhiều loại đất khác nhau, nhưng thích hợp nhất là đất cát
pha, giàu chất hữu cơ. Cây ưa địa hình bằng phẳng hay dốc nhẹ. Vùng đồng bằng
ven biển, dọc sông suối là nơi thích hợp nhất để trồng và phát triển loài cây
này.Tuy vậy cũng có thể trồng thốt nốt ở độ cao tới 800m trên mặt biển.Tính
chịu khô của thốt nốt rất cao, nó co thể mọc ở nơi có lượng mưa rất thấp (500-900mm/năm).
Nhưng ở những vùng lượng mưa rất cao: 4.000-5.000mm/năm cũng có thể trồng thốt
nốt. Tính chịu ngập của cây cũng khá cao. Cây thốt nốt là nơi trú ẩn của nhiều
loài động vật nhỏ như: dơi, chim, chuột, sóc, khỉ…. Nhiều nơi đã dùng cây
thốt nốt để nuôi dơi lấy phân.

Xem thêm :  Top 15 đặc sản bình phước đồng xoài làm quà biếu ngon đáng để mua

Thốt nốt sinh trưởng, phát triển thích hợp nhất ởđiều kiện
nhiệt độ trung bình năm 230C, nhưng cây cũng chịu được nhiệt độ rất cao (450C)
hoặc rất thấp (00C). Trước đây có nhiều ý kiến cho rằng khí hậu miền Bắc Việt
Nam không thích hợp với việc trồng cây thốt nốt, nhưng căn cứ vào đặc điểm sinh
học của thốt nốt, miền bắc Việt Nam vẫn có thể trồng loài LSNG này. Cần thí
nghiệm để đưa cây thốt nốt ra trồng ở nhiều vùng sinh thái của Việt Nam, đặc
biệt là ở vùng ven biển Nam Trung Bộ.

Thốt nốt ra hoa hàng năm, thụ phấn nhờ côn trùng hay gió.
Hạt rất dễ nảy mầm khi được tiếp súc với đất ẩm

Tuổi ra hoa của thốt nốt phụ thuộc vào độ cao phân bố. Ở độ
cao ngang mặt biển cây ra hoa sớm hơn các cây trồng ở độ cao lớn hơn.

Công dụng

Hoa Thốt nốt nở rộ về mùa xuân. Trên ngọn những cây Thốt nốt
cái có nhiều vòi hoa, có thể có tới 30 – 40 vòi hoa nhô ra dài 4 – 5cm. Để lấy
nước Thốt nốt, người ta cắt vòi hoa, dùng thanh tre kẹp lại,  buộc ống vào đầu cụm hoa hứng nước tiết ra từ
chỗ cắt. Hứng như thế một đêm có thể thu được khoảng một lít nước Thốt nốt.
Trong nước Thốt nốt chảy ra từ những vòi hoa hứng được có nhiều đường
Saccharoza. Nước này là một loại nước giải khát tuyệt vời, vị ngọt dịu, rất
thơm, được mọi người ưa chuộng. Du khách trong và ngoài nước về thăm thắng cảnh
miền Tây Nam Bộ đều rất thích loại nước giải khát độc đáo này. Ngoài ra trong
nước Thốt nốt còn có một loại men, uống nhiều cũng say như uống một loại rượu
nhẹ. Từ nước Thốt nốt người ta đã chế được một thứ rượu vang ngon.

Nhân dân ta trồng Thốt nốt chủ yếu để lấy nước uống giải
khát, chế biến rượu vang và cô đặc sản xuất đường. Đường Thốt nốt có hương vị
thơm ngon đặc biệt, có thể ăn tươi hoặc nấu ăn. Thường đường Thốt nốt được chế
biến thành những miếng như đường phèn, hình tròn, đường kính khoảng 4cm, dày
2cm, có loại màu ngà vàng, có loại trắng. Những người sành ăn thường chọn loại
màu ngà vì vẫn giữ được hương vị tự nhiên hơn loại trắng đã qua tinh chế.

Ngoài giá trị ăn uống và giải khát, cây Thốt nốt còn có rất
nhiều giá trị khác hữu ích: thân dùng làm cột nhà, dầm cầu, lá dùng lợp nhà,
làm nón. Không chỉ thế Thốt nốt còn được dùng để làm thuốc chữa bệnh.

– Đường thốt nốt: Đây là loại đường thơm ngon, được dùng phổ
biến miền Nam nước ta. Ngoài giá trị thực phẩm, đường Thốt nốt còn là một vị
thuốc giải độc trong trường hợp ngộ độc sắn, mã tiền.

Xem thêm :  Cây trúc phát tài • sài gòn hoa 2021

– Cuống cụm hoa: Được dùng làm thuốc chữa sốt và lợi tiểu.
Cắt cuống cụm hoa (vòi hoa) thành từng miếng mỏng, lấy 100g, đun sôi với 600ml
nước trong 15 phút, chia làm nhiều lần uống trong ngày.

– Nước chảy ra từ vòi hoa: Sáng sớm, cắt vòi hoa lấy nước
chảy ra uống làm thuốc nhuận tràng.

– Rễ thốt nốt: Sắc uống làm thuốc lợi tiểu. Liều dùng mỗi
ngày 50 – 60g.

– Thốt nốt non: Sắc uống làm thuốc lợi tiểu như rễ Thốt nốt,
đồng thời còn là vị thuốc chữa vàng da, lỵ.

Kỹ thuật nhân giống,
gây trồng

Kỹ thuật trồng thốt nốt khá đơn giản, gần giống như dừa.
Thốt nốt chỉ trồng được bằng hạt. Chọn các hạt khoẻ, phẩm chất tốt, vùi sâu
10cm, cự ly trồng 3-6m. Do hạt nảy mầm rất khó di chuyển (mầm dễ bị gãy) nên
người ta không ươm cây non mà trồng trực tiếp bằng hạt. Thường trồng thốt nốt
thành đám để sau này dễ thu hái lá hay khai thác dịch cụm hoa.

Thường sau khi trồng 40-60 ngày, hạt bắt đầu nảy mầm; chồi
mầm (hypocotyl) xuất hiện đầu tiên; chồi được bẹ bao bọc. Chồi đâm sâu xuống
đất đến 90-120cm. Đỉnh chồi hình thành một ống dài 15cm, rộng khoảng 2,5cm.
Từống xuất hiện các rễ, tách ra từ bẹ, mọc ngược lên phía trên. Khoảng 9-12
tháng, ngọn của 1-2 chồi lá chui ra khỏi mặt đất, sau đó thành lá thật. Sau 4-6
năm cây mới hình thành thân. Mỗi năm thân tăng trưởng chiều cao khoảng 30cm.
Trong điều kiện lập địa thích hợp, mỗi cây sinh ra 14 lá/năm hoặc 1 lá/26 ngày.
Tán cây trưởng thành có khoảng 60 lá, tuổi thọ của lá khoảng 4 năm, 4 tháng.
Điều kiện lập địa không thích hợp chỉ sinh 8 lá trong năm hoặc 1 lá/45 ngày.
Khi đó cây chỉ có khoảng 30 lá và tuổi thọ của lá cũng chỉ kéo dài 3 năm 9
tháng. Tuổi thọ của cây đến 150 năm; nhưng thời gian sử dụng chỉ khoảng 80 năm.

Sau khi trồng khoảng 12-20 năm cây ra hoa. Hoa thường xuất
hiện vào mùa khô.

Chăm sóc: Sau khi trồng; thường không phải bón phân hoặc
chăm sóc nhiều cho cây. Nhưng nếu được bón phân và chăm sóc, năng suất lá và
dịch cuống cụm hoa sẽ cao. Khi cây có chiều cao quá lớn, khó trèo nên chặt bỏ.
Cũng nên tỉa bớt cây đực trong khóm và tăng hố lượng cây cái.

Khai thác, chế biến
và bảo quản

Thường bắt đầu khai thác dịch thốt nốt ở cây 25-30 tuổi và
kéo dài khoảng 80 năm. Khi cụm hoa xuất hiện, người khai thác phải trèo lên
cây, cắt bớt lá xung quanh cụm hoa để dễ thao tác. Sau đó cắt phần đầu của
cuống cụm hoa và hứng dịch bằng một lá thốt nốt buộc túm treo vào cuống cụm
hoa. Túm lá này có thể đựng trong một cái rổ cũng làm bằng lá thốt nốt hoặc
bằng thân tre. Mỗi buổi sáng người thu dịch lại phải trèo lên cây, trút hết
dịch mới chảy ra vào 1 bình chứa. Để tránh bị sớm lên men, cuống cụm hoa phải
được rửa sạch. Có thể dùng Ca(OH)2 bỏ vào chất dịch để chống lên men. Có thể
dùng một số mảnh vỏ của các loài cây chứa tanin như sến mủ (Shorea roxburghii),
cóc chuột (Lannea coromandelica), đào lộn hột (Anacardium occidentale) hay dấu
dầu (Schleichera oleosa) để thay thế cho chất Ca(OH)2. Mỗi lần cắt, dùng dao
thật sắc cắt một lát càng mỏng càng tốt ở đầu cuống cụm hoa. Vào buồi chiều tối
có thể cắt 1 lần nữa. Lượng dịch chảy ra vào buổi tối thường gấp đôi lượng dịch
chảy ra ban ngày. Trong một ngày, một người có thể khai thác nhựa ở 30-40 cây
thốt nốt. Người khai thác càng thành thạo, số lượng, chất lượng dịch thu được
càng nhiều và tốt. Mỗi cây có thể khai thác tới 3-6 tháng trong năm. Cụm hoa
đực và cái đều lấy dịch được, nhưng năng suất ở cây cái cao hơn cây đực. Lượng
dịch bình quân có thể thu được 100-160 l/cây/năm, tương đương với 16-17kg
đường. Như vậy trồng thốt nốt với mật độ 275 cây/ha có thể thu được 19 tấn
đường/ ha/năm.

Xem thêm :  Tổng hợp đặc sản tây ninh: tất cả 13 đặc sản quê hương núi bà đen

Nếu trồng để lấy quả, mỗi cây có thể thu 200-350
quả/cây/năm, tương đương 130 tấn quả/ha/năm.

Sau khi thu chất dịch về có thểđun thành đường thốt nốt màu
nâu. Sản phẩm sau khi nấu thường đổ vào khuôn làm bằng nửa cái sọ dừa, nên
đường thốt nốt thường có dạng bánh hình bán cầu.

Giá trị kinh tế, khoa
học và bảo tồn

Thốt nốt là cây trồng, tạo nên phong cảnh đặc biệt ở các
tỉnh giáp biên giới Cămpuchia thuộc vùng Đông và Tây Nam Bộ. Đây là loài LSNG
đa tác dụng và rất gắn bó với người dân địa phương. Trước đây nó được trồng chủ
yếu để lấy vật liệu lợp nhà, làm vách và sản xuất đường. Hiện nay việc lợp nhà
thưng vách đã được thay thế bằng nguyên vật liệu khác; đường thốt nốt cũng ít
được ưa chuộng như trước đây; vì quá trình khai thác, chế biến rất phức tạp.

Tuy vậy vẫn nên duy trì và phát triển loài cây này với mục
đích làm cây phong cảnh, cây ăn quả, cây lấy lá làm hàng mỹ nghệ và duy trì
nghề sản xuất đường thốt nốt truyền thống để phục vụ khách du lịch đến thăm các
tỉnh biên giới phía Tây Nam.

……………..
Xem thêm các loại cây lá màu khác tại: cây lá màu
Xem thêm các loại cây bóng mát thân gỗ khác tại: cây bóng mát
Cây lộc vừng, cây bưởi, cây bằng lăng, cây sấu; cây cau vua; cây mít; cây xoài; cây vú sữa.


Cây thốt nốt từng giết bao người nay cứu sống dân làng I Phong


?PHONG BỤI Chào bạn đã đến kênh PHONG BỤI. Cuộc đời này rất ngắn, mình sẽ ghi lại những câu chuyện ý nghĩa để cùng lan toả tình cảm.
Trong mỗi video đều có nêu rõ địa chỉ và số điện thoại nhân vật. Xin phiền lòng xem kỹ nội dung nếu các bạn muốn liên lạc.
? Email: [email protected]
? Facebook: http://bit.ly/facebookphongbui
? Tiktok: https://www.tiktok.com/@phongbuitv
? Đăng ký kênh Phong Bụi: https://www.youtube.com/channel/UCtnTXC2fwtnpBvZIdENwksg?sub_confirmation=1

?PHONG BUI Welcome to channel PHONG BUI. This life is very short, I will write down meaningful stories to spread my feelings together. Contact information is included in video content.
© Copyright by Phong Bui☞ Do not Reup PhongBui

Xem thêm bài viết thuộc chuyên mục: Cây Xanh

Related Articles

Back to top button